İstanbul, 12 Nisan (HNA) – Araştırmacılar, Güney Mezopotamya’nın Eridu bölgesinde, erken dönem tarımsal uygulamalara ilişkin yeni bilgiler sunan, kapsamlı ve oldukça iyi korunmuş bir antik sulama kanalları sistemi keşfetti.
SciTechDaily’nin haberine göre Jeoarkeolog Jaafar Jotheri liderliğindeki araştırma ekibi, MÖ birinci binyıl öncesine tarihlenen sofistike bir su yönetim sistemini ortaya çıkardı.
Keşif, antik çiftçilerin MÖ altıncı yüzyıldan birinci binyılın başlarına kadar tarlalarını sulamak için Fırat Nehri’ni nasıl kullandıklarına ilişkin az rastlanan bir fikir veriyor.
Bu önemli bulgu, erken sulama uygulamalarına ilişkin anlayışımızı derinleştiriyor ve bu erken tarım topluluklarının olağanüstü yaratıcılık ve uyum yeteneklerinin altını çiziyor.
Günümüz Irak’ında Basra yakınlarında yer alan Eridu bölgesi, MÖ birinci binyılın başlarında Fırat’ın yatağında meydana gelen bir değişiklik nedeniyle yüzyıllar boyunca bakir kaldı.
Bu durum, Mezopotamya’nın eski sulama sistemlerinin yeni kanalların veya nehir tortularının altına gömüldüğü diğer bölgelerinin aksine, bölgeyi kuru ve ıssız bırakmış, böylece antik peyzajı korudu.
Jeolojik haritaları, uydu görüntülerini, drone fotoğrafçılığını ve saha çalışmalarını birleştiren araştırmacılar, antik Fırat’a doğrudan bağlı 200’den fazla ana kanal tespit etti.
Ayrıca, 700’den fazla çiftlikle bağlantılı 4.000’den fazla küçük yan kanalın haritası çıkarıldı.
Bu karmaşık sulama ağı, doğal peyzajdan yararlanan eski Mezopotamyalı çiftçilerin gelişmiş su yönetimi becerilerini yansıtıyor.
Yüksek nehir setleri suyun yerçekimiyle çevredeki tarlalara akmasını sağlarken, setlerdeki “krevase yarıkları” olarak bilinen kırılmalar suyun taşkın yatağı boyunca dağıtılmasına yardımcı olmuştur.
Bu teknikler, çiftçilerin nehrin her iki yakasında da ürün yetiştirebilmelerini sağladı, ancak kuzey yakasında daha yoğun tarım yapıldı.
Çalışma ayrıca sulama sisteminin yüzyıllar içinde nasıl geliştiğini de vurguluyor.
Kanalların bakımı önemli ölçüde emek ve uzmanlık gerektirdiğinden, ağın farklı bölümlerinin çeşitli zamanlarda kullanılmış olması muhtemeldir.
İleriki araştırmalar, zaman içinde tarım uygulamalarındaki değişiklikleri daha iyi anlamak için her bir kanalı tarihlendirmeyi amaçlıyor.
Kanal tasarımlarının antik çivi yazılı metinlerdeki tanımlamalarla karşılaştırılması, Mezopotamya’daki tarımsal yönetim hakkında daha fazla bilgi sağlayabilir.
Referans: Jaafar Jotheri, Mohammed Rokan, Ali Al-Ghanim, Louise Rayne, Michelle de Gruchy ve Raheem Alabdan, “Güney Mezopotamya, Eridu bölgesinde korunmuş sulama kanalları ağının tanımlanması”, 18 Şubat 2025, Antiquity.
Proje, Londra’daki İngiliz Irak Araştırmaları Enstitüsü tarafından finanse edilmiş olup Durham, Irak’taki Al-Qadisiyah Üniversitesi ve Birleşik Krallık’taki Newcastle Üniversitesi arasında işbirliği olarak yürütüldü.