OECD: Tarımın geleceği artan su riskleriyle karşı karşıya

İstanbul, 27 Ağustos (HNA) – Ekonomik İşbirliği ve Kalkınma Örgütü (OECD) tarımın geleceğinin, “artan su riskleriyle karşı karşıya olduğu” uyarısı yaptı.

OECD’nin “Tarımın Su Sorunu” başlıklı raporuna göre, tarımın geleceği, suyun kıtlığı, fazlalığı, kalitesi ve suyu besleyen doğal sistemlerin istikrarı tarafından şekillenecek. Dünya genelinde çiftçiler ve gıda sistemlerinin, daha sık yaşanan kuraklık ve seller, azalan su kalitesi, bozulmuş tatlı su ekosistemleri ve değişen yağış düzenleri dahil olmak üzere artan su riskleriyle karşı karşıya olduğunun altı çizilen raporda, “Aynı zamanda, küresel gıda tedarik zincirleri nedeniyle bir bölgedeki su riskleri, başka yerlerdeki fiyatları ve gıda güvenliğini etkileyebilmektedir” denildi.

Buna göre, yağmurla sulanan tarım arazilerinin yaklaşık yüzde 11’i ve mera arazilerinin yüzde 14’ü sık sık kuraklıkla karşı karşıyalar ve sulanan tarım arazilerinin yüzde 60’ından fazlası yüksek su stresi yaşıyor. Buna göre, aşırı su da en az kuraklık kadar zararlıdır ve her yıl tarım arazilerinin yaklaşık yüzde 10’unu su basması nedeniyle etkiliyor:

“Bu riskler birbirini pekiştirir: Kuru ve sertleşmiş toprak, yağmuru emmek yerine üstünden akıtır; dolayısıyla kuraklık, sel için zemin hazırlar; bozulmuş sulak alanlar ve nehirler ise su dengesini düzenleme konusundaki doğal yeteneklerini baştan kaybetmiş olur. Su riskleriyle mücadele etmek, yalnızca doğru verilere sahip olmakla ilgili bir mesele değildir. Asıl mesele, bilginin bir kararı etkileyebilecek şekilde zamanında doğru kişiye ulaşıp ulaşmadığıdır.”

Ülkelerin su risklerini öngörme, izleme ve yönetme yeteneğinin, tarımsal dayanıklılığın merkezinde yer aldığı vurgulanan OECD raporunda, uydu tabanlı mahsul izlemeden yapay zekâ destekli su kalitesi tahminlerine kadar yeni araçların, ülkelerin tarımın karşı karşıya olduğu su risklerini öngörme ve izleme yeteneğini genişlettiği vurgulandı ve şöyle denildi:

“Yine de eksiklikler devam etmekte olup, kararların nasıl alındığı kilit önem taşımaktadır. Tarım, su mevcudiyeti, kalitesi ve ekosistem sağlığıyla bağlantılı çok sayıda ve birbiriyle ilişkili baskıyla karşı karşıyadır. Su kıtlığı: Kuraklık, tarım için en yıkıcı doğal afet olmaya devam etmektedir. Yağmurla sulanan tarım arazilerinin yaklaşık yüzde 11’i ve mera arazilerinin yüzde 14’ü sık sık kuraklıkla karşı karşıya kalırken, sulanan tarım arazilerinin yüzde 60’ından fazlası yüksek su stresi yaşayan bölgelerde yer almaktadır. Su kıtlığı, hem değişen iklim koşullarını hem de artan talebi yansıtmaktadır.”

Şiddetli yağışların, ani sel baskınları ve su basması, kuraklık kadar yıkıcı olabileceği de vurgulanan raporda, “Bazı ülkelerde buğday üretimi, kuraklıktan çok aşırı suya karşı daha duyarlıdır. Toprak suyla doyması her yıl küresel tarım arazilerinin yaklaşık yüzde 10’unu etkilerken, aşırı fırtınalar da mahsulleri ve hayvancılık sistemlerini ciddi şekilde aksatabilir” diye uyarıldı ve “kötü su kalitesi”ne ilişkin şu noktanın altı çizildi:

“Tuzluluk, nitratlar, pestisitler ve yeni ortaya çıkan kirleticiler nedeniyle yetersiz su kalitesi, verimi düşürebilir, hayvancılığa zarar verebilir, toprakları bozabilir ve bazı durumlarda su kaynaklarını tarım için kullanılamaz hale getirebilir.”

Bozulan tatlı su ekosistemlerine de dikkat çekilen rapora göre, sulak alanlar, ormanlar, nehirler ve göller, akışın düzenlenmesinden akiferlerin yeniden doldurulmasına, kirleticilerin filtrelenmesinden biyolojik çeşitliliğin desteklenmesine kadar tarımın dayandığı hayati hizmetler sunuyor:

“Oysa tatlı su ekosistemleri giderek artan bir baskı altındadır. 1700 yılından bu yana dünya, 3,4 milyon km²’lik iç sulak alanını kaybetmiştir. Karşılaştırma yapmak gerekirse, bu alan yaklaşık olarak Hindistan’ın yüzölçümü kadardır. Bu ekosistemlerin kaybı, dayanıklı tarımı destekleyen doğal altyapıyı zayıflatmaktadır.”

Küreselleşmiş bir gıda sisteminde, bir bölgedeki su risklerinin, başka yerlerde hızla gıda güvenliği sorunlarına dönüşebileceği vurgulanan raporda, “Ticaret, ülkelerin uluslararası pazarlardan gıda tedarik etmelerine olanak tanıyarak yerel su şoklarını veya kıtlıklarını hafifletmeye yardımcı olur” denildi ve eklendi:

“Ancak bu, ülkelerin su riski yüksek bölgelerden yapılan üretime güvendiklerinde farkında olmadan riski de ithal edebilecekleri anlamına gelir. Önemli ihracatçı ülkelerdeki kuraklıklar, tedarik zincirlerini bozabilir ve gıda fiyatlarını artırabilir. Kilit üretim bölgelerinde uzun vadeli yeraltı suyu tükenmesi, gelecekteki arz istikrarını tehdit edebilir. Bu sınır ötesi riskleri anlamak, ulusal gıda güvenliği stratejileri için giderek daha önemli hale gelmektedir.”

Gerçek zamanlı sel ve kuraklık izleme sistemlerinin, ortaya çıkan risklere daha erken müdahale edilmesini destekleyebileceği de belirtilen rapora göre, uydu tabanlı mahsul izleme, geniş alanlardaki mahsul su kullanımını tahmin edebilir ve nehir havzalarının dijital ikizleri su yönetimi senaryolarını simüle edebilirken, yapay zekâ destekli sistemler su kalitesindeki değişiklikleri tahmin edebilir.

Verilerin sınırlı olduğu veya hızlı eylem gerektiren durumlarda daha basit göstergelerin daha yararlı olabileceği de belirtilen raporda, “Belirsizlik konusunda şeffaflık da aynı derecede önemlidir. Tahminler ve modeller, sınırlamaları açıkça belirtilmezse yanlış bir kesinlik algısı yaratabilir. Önemli olan nokta, su riski bilgisinin gerçek dünyadaki seçimlerde sadece bir girdi olmasıdır. Sosyal değerler, yasal çerçeveler ve siyasi öncelikler de önemlidir” denildi ve şöyle devam edildi:

“Sonuçta, su risklerini öngörmek sadece daha iyi araçlarla değil, daha iyi kararlarla ilgilidir. Hükümetler, su riski bilgilerinin etkili eylemleri destekleyebileceği koşulları yaratmak için benzersiz bir konumdadır.

“Kamu otoriteleri, su risklerine bütüncül ve uzun vadeli bir bakış açısıyla yaklaşarak, planlamayı kısa vadeli kriz müdahalesinden sürdürülebilir tarımsal dayanıklılığa kaydırabilir. Hükümetler veri ortamını güçlendirebilir. Hidrolojik, meteorolojik ve su kalitesi izleme sistemleri, birçok risk değerlendirme aracının temelini oluşturan kamu mallarıdır. Hükümetler koordinasyonu ve bilgi aktarımını iyileştirebilir. Su riskleri, sektörler ve yetki alanları arasında yaygın olduğundan, kurumlar arası işbirliği ve çiftçiler ile diğer paydaşlar için erişilebilir bilgi gerektirir.

“Su riskleri, tarım ve gıda sistemleri açısından giderek daha dinamik, birbiriyle bağlantılı ve önemli hale gelmektedir. Daha iyi risk istihbaratı, ülkelerin aksaklıkları daha erken öngörmelerine, kayıpları azaltmalarına ve uzun vadeli dayanıklılığı güçlendirmelerine yardımcı olabilir. Tarımda su risklerini öngörmek ve izlemek artık sadece teknik bir çalışma değildir. Bu, dayanıklı tarım ve gelecekteki gıda güvenliği için stratejik bir gereklilik haline gelmektedir.”