Hatay / Üçağızlı II Mağarası: 59 bin yıllık “Neandertal & Modern İnsan” birlikteliği
İstanbul, 23 Ağustos (HNA) – “Üçağızlı II Mağarası” Hatay ilinin Akdeniz kıyısında yer alan Orta Paleolitik Dönem’e ait bir yerleşim alanıdır. Kısmen yıkık olan mağara, uranyum serisi yöntemiyle 75.000 ile 42.000 yıl öncesine tarihlendirildi. Bu çalışmada, Üçağızlı II Mağarası 2020 yılı kazı çalışmalarında, Büst tabakasından elde edilen faunal kalıntılar ve yontmataş endüstrisi incelendi. Büst tabakasında Akdeniz’in tipik faunal kalıntıları saptanmış, yumuşakça örneklerinde ise ilk defa süslenme kalıntıları tespit edildi.
İstanbul Üniversitesi’nden İsmail Baykara, Ece Eren Kural, Ayşen Açıkkol ve Mustafa Kenan Agras tarafından hazırlanan araştırma makalesine göre, “Yontmataş buluntuları ise Levallois endüstrisiyle karakterizedir ve yonga ağırlıklı bir üretim belirlenmiştir. Yontmataş endüstri grubunda tek kutuplu Levallois çekirdekler, Mousterian ve Levallois uçlar ile kenar kazıyıcılar belirgindir. Bu özellikler Büst tabakasından elde edilen yontmataş endüstrisinin Levant Orta Paleolitik kültürü içerisinde yer aldığını ve bu kültürün “Tabun C tipi” endüstrisine benzediğini göstermektedir. Bu durum, Üst Pleistosen Dönemi’nde Levant’ın kuzeyine doğru bir yayılım göstermektedir.”
Yeni kanıtlar, Suriye’nin hemen kuzeyindeki bir kıyı şeridinde yer alan Üçağızlı II Mağarası’ndan elde edildi; bu bölge, Levant (Akdeniz’in doğusundaki kara parçası) ile Avrasya arasında tarih öncesi bir koridor işlevi görmüştü. Ekip, mağarada yalnızca dişler ve kısmi bir çene kemiği bulmuş olsa da, fosilleşmiş dişlerin iç yapısını analiz ederek Neandertallere ve H. sapiens’e ait kalıntıları birbirinden ayırt etmeyi başardı. Öte yandan, araştırmacılar, gömülü mineral tanelerinin en son ne zaman güneş ışığına maruz kaldığını ortaya çıkaran bir teknik olan optik uyarımlı lüminesans yöntemini kullanarak, bölgedeki tortuların yaşını belirlediler.
Prof. Dr. Derya Silibolatlaz Baykara, Prof. Dr. Davut Turan, Clément Zanolli, Wataru Morita ve Naoki Morimoto’nun katıldığı çalışmada ekip, Neandertallerin yaklaşık 77.000 ila 59.000 yıl önce bu mağarada yaşadığını, Homo sapiens’in ise yaklaşık 59.000 ila 47.000 yıl önce burada kaldığını tespit etti. Ekip, araştırmada, farklı zaman dilimlerine rağmen her iki döneme ait katmanların “büyük ölçüde benzer avcılık-toplayıcılık stratejileri ve taş alet teknolojisi” sergilediğini belirterek, Neandertallerin ve Homo sapiens’in avcılık-toplayıcılık stratejileri ve taş alet kullanımı açısından ne kadar benzer olduklarını ortaya koydu.
Neandertaller ve Homo sapiens, çakmaktaşı gibi hammaddeleri aynı yerel kaynaklardan temin ediyorlardı ve aynı av hayvanlarını avlıyorlardı: Yaban keçileri (Capra aegagrus), alageyikler (Dama mesopotamica), karaca (Capreolus capreolus) ve yaban domuzları (Sus scrofa). Katmanlar incelendikçe, yiyecek olarak değil, görünüşe göre süs eşyası olarak mağaraya taşınmış 29 adet Columbella rustica adlı küçük deniz salyangozunun kabukları da ortaya çıktı. Bazıları sanki bir ipe dizilmek üzere delinmişti ve Neandertallerin yaşadığı döneme ait bir kabukta, rengini değiştiren kasıtlı bir ısıtma izi vardı.
Çalışmanın ortak yazarlarından ve Kyoto Üniversitesi’nden paleoantropolog Naoki Morimoto yaptığı açıklamada, “Bulgularımız, derin düzeyde bir kültürel etkileşime işaret ediyor. Bu iki farklı ama birbiriyle yakından ilişkili insan grubu, sadece aynı çevreye uyum sağlamakla kalmıyordu: muhtemelen sembolik tercihlerini de paylaşıyorlardı,” dedi.
