Ağrı Dağı’nın gizemli buzulu küresel ısınma verileri silmeden incelendi
İstanbul, 16 Ağustos (HNA) – Deniz seviyesinden 5.000 metreden fazla yükseklikte, şiddetli soğuk, kuvvetli rüzgarlar ve aşağıdaki vadideki oksijen seviyesinin yaklaşık yarısı kadar bir ortamda, Alman-Türk araştırma ekibi, küresel ısınmanın daha fazla bozmasından önce, Temmuz ayında Ağrı Dağı’nın buzulunda ilk araştırmayı gerçekleştirdi.
Gerda Henkel Vakfı tarafından finanse edilen Alman-Türk projesi kapsamında, iki haftadan fazla bir süre boyunca araştırmacılar, bilim dünyası tarafından büyük ölçüde bilinmeyen bir buz alanını inceleyerek, Ağrı Dağı’nı kaplayan buzulun, geçmişteki iklim ve insan faaliyetlerine ilişkin olağanüstü bir kayıt içerip içermediğini belirlemek istediler.
Geçmişe ilişkin kayıtların, hızla yok olduğunu vurgulayan bilim insanlarına göre, küresel ısınma, Ağrı Dağı’nın buz örtüsünün erimesini hızlandırıyor ve her yaz, başka kaynakların koruyamayacağı kanıtları silip süpürüyor. Proje, daha fazla kayıp yaşanmadan önce tehdit altındaki bu arşivi araştırmak üzere arkeologları ve buzulbilimcileri bir araya getirdi.
Araştırmacılar, yer tabanlı radyo yankı sondajı ile aktif sismik teknikleri bir arada kullanarak buz örtüsünün haritasını çıkardılar. Bu yöntemler bir araya geldiğinde, buzulun kalınlığını ve altındaki zeminin şeklini ortaya koyuyor.
Sahadaki ölçümlerden sorumlu Alfred Wegener Enstitüsü’nden Dr. Coen Hofstede, “Rüzgâr ve soğuğa rağmen ihtiyacımız olan tüm verileri elde ettik. Artık en uzun kesintisiz buz çekirdeğini nereden çıkaracağımızı belirleyebiliriz,” dedi.
Araştırmacılar, bir sonraki keşif gezisi sırasında buz çekirdekleri çıkarmayı planlıyor. Bu girişim başarılı olursa, Ağrı Dağı’ndan çıkarılan ilk buz çekirdeği elde edilmiş olacak.
Projenin lideri, Münster Üniversitesi’nden Prof. Dr. Achim Lichtenberger de, “Bu, arkeoloji için yepyeni bir veri kaynağı anlamına geliyor. Şimdiye kadar, yeraltında ne olduğuna güvenmek zorundaydık. Buna karşılık buz, binlerce yıl boyunca katman katman insan faaliyetlerinin kesintisiz bir tarihçesini muhafaza etmiş olabilir,” dedi.
Araştırmaya katılan bilim insanlarına göre, bu katmanlar, daha önceki atmosfer bileşimi, taşınan toz ve geçmişteki volkanik patlamalara dair kayıtlar da dahil olmak üzere, buzul bilimcileri için önemli kanıtlar içerebilir.
Buna göre, elde edilen ipuçları, Roma İklim Optimum’u ve Geç Antik Küçük Buz Çağı (LALIA) gibi iyi bilinen iklim dönemlerinin bu bölgede nasıl geliştiğini gösterebilir.
Ağrı Dağı’nın konumu, bu buzulun önemini özellikle artırıyor; çünkü dağ, dünyanın en etkili erken uygarlıklarından birkaçının kesiştiği noktada yer alıyor. Akdeniz bölgesindeki benzer araştırmalar büyük ölçüde Alpler’deki buzullara odaklanmışken, Orta Doğu ise çoğunlukla araştırılmamış durumdalar.
Araştırma ekibinde yer alan Isparta Üniversitesi’nden Prof. Dr. Ünsal Yalçın da, “Burası, tarımın başladığı, madencilik ve metalurjinin ilk merkezlerinin ortaya çıktığı bölgedir,” diye anımsatarak, şöyle dedi:
“Şanslıysak, buzda sadece iklim verilerini değil, aynı zamanda eski eritme fırınlarından gelen ince metal parçacıklarını veya erken dönem yakıp yıkma tarımından kalan kalıntıları da bulacağız. Böylece Ağrı Dağı, Anadolu, Mezopotamya ve Kafkasya bölgelerinin tamamı için bir arşiv işlevi görecektir.”
Araştırma ekibinin üyeleri: Ünsal Yalçın (Isparta Üniversitesi), Achim Lichtenberger (Münster Üniversitesi), Coen Hofstede (Alfred Wegener Enstitüsü), David Wachs (Heidelberg Üniversitesi) ve Johanna Brehmer-Moltmann (Alfred Wegener Enstitüsü).
